کمال‌گرایی چگونه خانواده را به مرز ناامیدی می‌رساند؟

خبرگزاری حوزه | هنگامه تاج‌امیری، کارگردان نمایش «کامل نیستم» در گفت‌وگو با خبرگزاری حوزه با بیان اینکه این نمایش تلاشی برای پرداختن به بخشی از آسیب‌های پنهان زندگی مشترک و بحران‌های روحی انسان معاصر است، اظهار کرد: «کامل نیستیم» روایت زوجی ۴۰ ساله است که به دلیل احساس ناکافی‌بودن، کمال‌گرایی و به تعویق انداختن تصمیم‌ها و کارهای مهم زندگی، به شرایطی رسیده‌اند که تصور می‌کنند دیگر راهی برای ادامه ندارند. برای من مهم بود که این وضعیت را نه صرفا به عنوان یک بحران فردی، بلکه در ارتباط با خانواده و روابط میان اعضای آن بررسی کنم؛ چراکه بسیاری از مشکلات زمانی جدی‌تر می‌شوند که افراد نتوانند با یکدیگر گفت‌وگو کنند و در لحظات دشوار، امید خود را از دست بدهند.

وی با بیان اینکه کمال‌گرایی در نگاه نخست ممکن است یک ویژگی مثبت تلقی شود، افزود: مشکل از جایی آغاز می‌شود که انسان تصور کند همه‌چیز باید بدون نقص و مطابق یک تصویر ایده‌آل پیش برود. چنین نگاهی می‌تواند فرد را از اقدام‌کردن بازدارد و ترس از اشتباه را در او افزایش دهد. این مسئله در زندگی مشترک اهمیت بیشتری دارد، زیرا زن و مرد باید در کنار یکدیگر زندگی را پیش ببرند و طبیعی است که هر دو دارای ضعف‌ها، اشتباه‌ها و تفاوت‌هایی باشند. اگر قرار باشد هر یک از زوجین از دیگری یا حتی از خودش انتظار یک انسان بی‌نقص داشته باشد، به مرور فاصله و نارضایتی شکل می‌گیرد و بنیان خانواده تحت تأثیر قرار می‌گیرد.

تاج‌امیری ادامه داد: خانواده زمانی می‌تواند در برابر مشکلات مقاومت کند که اعضای آن احساس کنند در کنار یکدیگر تنها نیستند. زن و شوهر قرار نیست در تمام مراحل زندگی موفق، آرام و بدون مشکل باشند؛ بلکه مهم این است که هنگام بروز بحران، یکدیگر را رها نکنند و برای پیدا کردن راه‌حل تلاش داشته باشند. به اعتقاد من، پذیرش نقص‌های یکدیگر یکی از ضرورت‌های زندگی مشترک است. انسان وقتی ضعف خود و دیگری را می‌پذیرد، به جای سرزنش و مقایسه، می‌تواند به سمت اصلاح و جبران حرکت کند و همین مسئله به استحکام خانواده کمک می‌کند.

این کارگردان با تأکید بر اینکه یکی از محورهای مهم نمایش «کامل نیستیم» مسئله امید است، گفت: گاهی انسان درگیر مشکلاتی می‌شود که در همان لحظه بسیار بزرگ و پایان‌ناپذیر به نظر می‌رسند، اما این احساس لزوما به معنای آن نیست که هیچ راهی وجود ندارد. امید به انسان اجازه می‌دهد حتی در شرایط دشوار، امکان تغییر را ببیند و برای آن قدم بردارد. در خانواده نیز امید اهمیت زیادی دارد؛ زیرا وقتی زن و شوهر باور داشته باشند که می‌توانند شرایط را اصلاح کنند، برای گفت‌وگو، بخشیدن، جبران اشتباه‌ها و بازسازی رابطه تلاش خواهند کرد. اما وقتی امید از بین برود، حتی فرصت‌هایی که برای حل مشکلات وجود دارد نیز ممکن است دیده نشود.

وی با اشاره به نقش گفت‌وگو در زندگی خانوادگی اظهار کرد: یکی از مشکلاتی که در بسیاری از روابط شکل می‌گیرد، انباشته‌شدن حرف‌های ناگفته است. گاهی افراد ناراحتی‌ها و نگرانی‌های خود را بیان نمی‌کنند و تصور می‌کنند طرف مقابل باید بدون گفت‌وگو، احساس آنها را متوجه شود. این اتفاق به مرور فاصله ایجاد می‌کند و ممکن است یک مسئله کوچک را به بحرانی بزرگ تبدیل کند. خانواده باید محلی برای گفت‌وگو و شنیده‌شدن باشد؛ جایی که زن و شوهر بتوانند بدون ترس از قضاوت درباره مشکلاتشان صحبت کنند و برای عبور از آنها تصمیم مشترک بگیرند.

تاج‌امیری با بیان اینکه توکل به خدا نیز می‌تواند پشتوانه مهمی برای خانواده در زمان بحران باشد، تصریح کرد: توکل به معنای کنار گذاشتن تلاش و مسئولیت نیست، بلکه انسان در کنار همه اقداماتی که برای حل مشکلات انجام می‌دهد، به خداوند نیز تکیه می‌کند و باور دارد که در سختی‌ها تنها نیست. چنین نگاهی می‌تواند آرامش و امید بیشتری ایجاد کند. خانواده‌ای که در مشکلات علاوه بر استفاده از عقل، تجربه و کمک دیگران، به خداوند توکل می‌کند، می‌تواند با آرامش بیشتری مسیر دشوار زندگی را پشت سر بگذارد. به نظرم ایمان و توکل در چنین شرایطی می‌تواند مانع از آن شود که انسان یک بحران موقت را پایان همه‌چیز بداند.

وی ادامه داد: در زندگی خانوادگی هیچ تضمینی وجود ندارد که همه روزها آرام و بدون مشکل باشند. اختلاف‌نظر، مشکلات اقتصادی، فشارهای اجتماعی، بیماری، شکست و بسیاری از مسائل دیگر ممکن است در مقطعی زندگی یک خانواده را تحت تأثیر قرار دهد. مسئله مهم این است که اعضای خانواده در چنین شرایطی چگونه با مشکل مواجه شوند. اگر امید، محبت، صبر و توکل وجود داشته باشد، حتی بحران‌های دشوار نیز می‌توانند به فرصتی برای شناخت بیشتر یکدیگر و بازسازی رابطه تبدیل شوند. خانواده زمانی مستحکم می‌شود که اعضای آن در روزهای سخت، بیش از روزهای عادی کنار یکدیگر باشند.

این کارگردان با اشاره به عنوان نمایش «کامل نیستیم» گفت: این عنوان برای ما صرفا یک نام نیست و بخشی از مفهوم اصلی اثر را در خود دارد. همه انسان‌ها نقص‌هایی دارند و زندگی نیز هیچ‌گاه مطابق یک تصویر کاملا ایده‌آل پیش نمی‌رود. اگر انسان این واقعیت را بپذیرد، فشار کمتری را به خودش و اطرافیان وارد می‌کند. در زندگی مشترک نیز زن و مرد باید بدانند که همسرشان یک انسان واقعی است، نه شخصیتی که قرار است تمام انتظارات و آرزوهای ما را بدون هیچ نقصی برآورده کند. پذیرش واقعیت، زمینه‌ای برای محبت، گذشت و اصلاح ایجاد می‌کند.

تاج‌امیری افزود: یکی دیگر از موضوعاتی که در این نمایش مورد توجه قرار گرفته، اهمیت کمک‌گرفتن در زمان بحران است. گاهی افراد تصور می‌کنند اگر درباره مشکلات خود با دیگران صحبت کنند، نشانه ضعف آنهاست، در حالی که پذیرفتن اینکه در یک مقطع به کمک نیاز داریم، می‌تواند نشانه مسئولیت‌پذیری باشد. در خانواده نیز نباید اجازه داد مشکلات آن‌قدر انباشته شوند که راه گفت‌وگو بسته شود. اگر زوجین احساس کنند به تنهایی قادر به حل یک مسئله نیستند، می‌توانند از افراد باتجربه یا متخصصان کمک بگیرند و در کنار آن با حفظ امید و توکل، برای بهبود شرایط تلاش کنند.

وی با اشاره به فضای روان‌شناختی اثر بیان کرد: ما تلاش کردیم شخصیت‌های نمایش صرفا ابزاری برای انتقال پیام نباشند، بلکه مخاطب آنها را به عنوان انسان‌هایی واقعی با ترس‌ها، ضعف‌ها، خاطرات و آرزوهایشان ببیند. برای من مهم بود که مخاطب بتواند بخشی از تجربه‌های انسانی این شخصیت‌ها را در زندگی خودش یا اطرافیانش پیدا کند. نمایش از یک موقعیت تلخ آغاز می‌شود، اما هدف آن صرفا ایجاد فضای تلخ و ناامیدکننده نیست؛ بلکه می‌خواهیم مخاطب بعد از دیدن اثر درباره ارزش زندگی، خانواده، امید و فرصت‌هایی که هنوز وجود دارند فکر کند.

تاج‌امیری با بیان اینکه هنر می‌تواند درباره مسائل اجتماعی و خانوادگی گفت‌وگو ایجاد کند، اظهار کرد: تئاتر زمانی می‌تواند تأثیرگذار باشد که مخاطب پس از پایان اجرا، مسئله‌ای را با خودش به بیرون از سالن ببرد. ما نمی‌خواهیم برای مخاطب نسخه آماده ارائه کنیم، بلکه تلاش کرده‌ایم شرایطی را به تصویر بکشیم که او درباره انتخاب‌های شخصیت‌ها و ارزش زندگی تأمل کند. شاید یکی از مهم‌ترین پیام‌هایی که می‌توان از این اثر دریافت کرد این باشد که نباید در لحظه بحران، همه زندگی را از دریچه همان بحران دید. گاهی انسان فقط به یک فرصت دوباره، یک گفت‌وگو، یک همراه یا بازگشت به امید نیاز دارد.

وی درباره عوامل نمایش نیز گفت: در نمایش «کامل نیستیم» احسان بابازاده، سپیده عبدالعزیزی، مرضیه رسولی، عاطفه اسدی، محمد تیموری، ساغر مدرسی، نسترن دانشخواهی، آلیا بهرامی، میلاد رئیسی، هنگامه تاج‌امیری و سویل قنبری ایفای نقش می‌کنند. تهیه‌کنندگی اثر را سپیده عبدالعزیزی برعهده دارد و مریم طاهری بن‌چناری به عنوان مشاور کارگردان و بازیگردان در این پروژه حضور دارد. همچنین مهدیس خانی منشی صحنه، محمدحسن حیدری مسئول نور و صدا و امیر خانزاده مدیر روابط عمومی نمایش هستند و تلاش همه عوامل این بوده است که اثری قابل تأمل درباره انسان، خانواده و انتخاب‌های او ارائه شود.

تاج‌امیری در پایان با تأکید بر اینکه پیام اصلی نمایش را باید در ارزش‌گذاری دوباره به زندگی و خانواده جست‌وجو کرد، گفت: «کامل نیستیم» از روز یکشنبه پنجم مهر در سالن مده‌آ تماشاخانه طهران روی صحنه می‌رود و اجرا از ساعت ۲۱ آغاز می‌شود و یک ساعت و ۲۰ دقیقه ادامه دارد. داستان نمایش درباره زوجی است که کمال‌گرایی و احساس ناکافی‌بودن آنها را به نقطه‌ای بسیار دشوار رسانده است، اما آنچه برای من اهمیت دارد این است که مخاطب در کنار دیدن این بحران، به اهمیت خانواده، امید، گفت‌وگو، گذشت و توکل به خدا فکر کند. خانواده ممکن است با مشکلات مختلفی روبه‌رو شود، اما تا زمانی که امید و اراده برای تغییر وجود دارد، نباید یک مشکل را پایان راه دانست؛ زیرا گاهی حفظ یک زندگی به این معناست که انسان دوباره امید پیدا کند، دست از کمال‌گرایی بردارد، برای اصلاح تلاش کند و در کنار همه این اقدامات، به خداوند توکل داشته باشد.